مرحوم دکتر
امیرحسین یزدگردی
امیرحسن یزدگردی (۱۳۰۶ ـ ۴ فروردین ۱۳۶۵)، پژوهشگر و نویسنده ایرانی و استاد دانشگاه تهران بود. وی برای نگارش کتاب «حواصل و بوتیمار» و نیز تصحیح «دیوان ظهیرالدین فاریابی»، دو بار برنده کتاب سال ایران شد. همچنین برای تصحیح کتاب «نفثةالمصدور» برنده جایزه کتاب سال سلطنتی شد.
از طرف خانواده مرحوم جناب آقای دکتر یزدگردی، ۲۷۴۰ جلد کتاب فارسی از مجموعه کتاب‌های ارزشمند ایشان به مجموعه کتاب‌های کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه اصفهان اهدا شده است که هم‌اکنون به‌صورت استفاده در محل، در دسترس کاربران قرار دارد.
زندگینامه
دکتر امیرحسن یزدگردی در سال ۱۳۰۶ در تهران زاده شد. وی در سال ۱۳۳۶ موفق به اخذ مدرک دکتری زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران شد. او از سال ۱۳۲۹ تا ۱۳۳۴ در آموزش و پرورش شهرستان قم و پس از آن، تا سال ۱۳۵۹، در دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران به تدریس اشتغال داشت.
دکتر امیرحسن یزدگردی در خانواده‌ای فرهیخته و اهل ادب در تهران متولد شد.
تحصیلات رسمی و حرفه‌ای
امیرحسن یزدگردی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در دبستان ادیب و دبیرستان مروی به پایان رساند. در سال ۱۳۲۹ از دانشسرای عالی، لیسانس زبان و ادبیات فارسی گرفت و در سال ۱۳۳۶ به اخذ درجه دکتری در همین رشته از دانشگاه تهران نائل آمد.
استادان و مربیان
استادان دکتر یزدگردی در دوران تحصیل دانشگاهی، بزرگانی مانند استاد بدیع‌الزمان فروزانفر، جلال‌الدین همایی، ملک‌الشعرای بهار، بهمنیار، عبدالعظیم قریب، سیدهادی سینا و سیدمحمد فرزان بودند.
مشاغل و سمت‌های مورد تصدی
امیرحسن یزدگردی در خلال گذراندن دوره دکتری، به مدت پنج سال (۱۳۲۹ ـ ۱۳۳۴) در آموزش و پرورش شهرستان قم، در دبیرستان حکیم نظامی، به تدریس پرداخت. پس از آن، به دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران منتقل شد و تا سال ۱۳۵۹، بیش از سی سال، بدون وقفه به تدریس اشتغال داشت.
شاگردان
استاد یزدگردی معلمی مسلط، دلسوز، عاشق، متین و باوقار بود که نه‌تنها درس و بحث، بلکه گفتار، کردار و رفتارش نیز تأثیر بسیاری بر شاگردان می‌گذاشت. وی محققی سخت‌کوش، پرحوصله و بردبار، دقیق و نکته‌یاب بود. شاگردان وی بعدها در شمار موفق‌ترین معلمان قرار گرفتند؛ از جمله استاد دکتر فتح‌الله مجتبایی.
جوایز و نشان‌ها
کتاب «حواصل و بوتیمار» تألیف امیرحسن یزدگردی، در دوره یازدهم انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان کتاب سال برگزیده شد. همچنین کتاب «دیوان ظهیر فاریابی» به تصحیح وی، در دوره بیست‌ویکم انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران معرفی و برگزیده شد.
زمان فوت
دکتر امیرحسن یزدگردی در شامگاه روز دوشنبه، چهارم فروردین سال ۱۳۶۵، درگذشت.
آثار
۱. تصحیح دیوان کبیر (غزلیات شمس)
ویژگی اثر: با همکاری مرحوم دکتر کریمان.
۲. تصحیح کلیله و دمنه
ویژگی اثر: با همکاری استاد فقید مجتبی مینوی.
۳. تصحیح و تعلیق «نفثةالمصدور» شهاب‌الدین محمد خرندزی
ویژگی اثر: ۱۳۴۳، اداره کل نگارش وزارت آموزش و پرورش.
۴. حواشی بر دیوان حافظ، مرزبان‌نامه، جهانگشای جوینی و راحةالصدور
۵. حواصل و بوتیمار
ویژگی اثر: تألیف. این کتاب در دوره یازدهم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی معرفی و برگزیده شد.
آشنایی با کتاب «حواصل و بوتیمار»:
حواصل و بوتیمار؛ امیرحسین یزدگردی؛ به کوشش اصغر دادبه، تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، ۱۳۷۱.
تألیف کتاب «حواصل و بوتیمار» از شهریور ۱۳۴۹ آغاز شده و تا زمستان سال ۱۳۶۴، به مدت ۱۵ سال، ادامه یافته است. دکتر یزدگردی در باب اختیار نام «حواصل»، بیشتر به منابع کهن و درخور اهمیت، اقوال گروهی از حیوان‌شناسان، اوصاف جوارح و اطوار خاص این پرنده در کتب شعر و ادب، آراء جمعی از فرهنگ‌نویسان و دانشمندان قدیم و در نهایت تصاویر روشن و واضح استناد کرده است. در باب اختیار نام «بوتیمار» برای برخی از «گونه‌ها» و «زیرگونه‌های» «خانواده بوتیمار» نیز، به تقریب، به مآخذی از همان دست اعتماد کرده است.
موضوع کتاب بسیار بدیع است و پژوهش به‌طور مبسوط انجام یافته است. امتیاز خاص این کتاب، وسعت تتبع و گستردگی پژوهش پیرامون این دو واژه است. زبان پژوهش، استوار و عالمانه است. کتاب دارای مقدمه‌ای جامع و فصل‌ها و بخش‌های آن پیوسته و هماهنگ است. شاید فراهم آوردن ۱۳ گونه از فهرست تقریباً در تاریخ و تحقیق پارسی، برای کتابی با این تفصیل، بی‌سابقه بوده باشد. بااین‌حال، فقدان فهرستی از مندرجات در آغاز کتاب محسوس بوده و پرداخت فنی کتاب نیز ضعیف و نامطلوب است.
۶. دیوان ظهیر فاریابی
ویژگی اثر: تصحیح. این کتاب در دوره بیست‌ویکم انتخاب کتاب سال جمهوری اسلامی ایران، از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، به‌عنوان کتاب سال معرفی و برگزیده شد.
آشنایی با کتاب «دیوان ظهیر فاریابی»:
دیوان ظهیرالدین فاریابی، تصحیح و تحقیق و توضیح [مرحوم] امیرحسن یزدگردی، به اهتمام اصغر دادبه، تهران: نشر قطره، ۱۳۸۱.
«تتبع در دیوان ظهیر» موضوع رساله دکترای مرحوم استاد یزدگردی، به راهنمایی مرحوم استاد فروزانفر، بوده که در تاریخ ۱۳۳۶/۸/۱ از آن دفاع شده است. حاصل این تتبع و تحقیق، تصحیح انتقادی دیوان ظهیر است که برای نخستین بار بر مبنای کهن‌ترین نسخه‌های موجود انجام شده و در مجلدی مستقل، در شش بخش، به معرفی ظهیر و حل مشکلات اشعار او پرداخته است.
حاصل این پژوهش، اثری ارزشمند و سودمند است. کمال‌طلبی استاد یزدگردی در کارهای علمی و دقت وسواس‌آمیز او موجب شد تا نزدیک به سی سال، از زمان دفاع رساله در سال ۱۳۳۶ تا هنگام مرگ در سال ۱۳۶۵، همواره احساس کند که این کار هنوز نیازمند تکمیل و بهبود است. ازاین‌رو، در کنار سایر فعالیت‌های تحقیقی خود، تا پایان عمر در تکمیل آن کوشید.
حاصل کار استاد یزدگردی، از نظر گستردگی توضیحات، تعلیقات و تحقیقات درباره ظهیر و شعر او، پژوهشی مفصل و قابل توجه است. همچنین متن تصحیح‌شده دیوان ظهیر، حاصل سال‌ها تتبع و بررسی نسخه‌های موجود و تحقیقات علمی وی بوده است.